<

Fietsroute: Buitengebied 2

route

Deze route voert u langs een aantal monumenten en door het buitengebied van Woudenberg. U krijgt een goed beeld van het mooie landschap ten zuid-oosten van Woudenberg. De route is opgeplitst in twee trajecten. Traject 1 gaat tot de Weistaaar en traject 2 start vanaf de Weistaar. U kunt deze tocht wandelen of fietsen. Lengte tweede gedeelte ongeveer 5 km.

1. De Weistaar

De Weistaar

Net buiten Woudenberg, op Maarsbergens grondgebied ligt de museumboerderij de Weistaar. Naast een bezoek aan het kaas- en botermuseum kunt u hier ook genieten van een heerlijke versnapering tijdens uw wandel- of fietstocht.

2. Monnickendijk

Monnickendijk

De grenswal ligt precies op de grens tussen Woudenberg en Maarsbergen en wordt ook de Monnickendijk genoemd. In 1130 werd het dijkje namelijk aangelegd door monniken van de abdij van Leusden. De dijk diende als basis om het gebied tussen de Monnickendijk, Zeghedijk, Hinderdijk, Luntersebeek en de Heijgraaf bewoonbaar te maken.

De grenswal is ook de grens tussen verschillende typen landschappen: het slagenlandschap aan de noordzijde (Woudenberg) en het kampenlandschap aan de zuidzijde (Maarsbergen).

Op een kaart uit 1696 blijkt dat de Monnickendijk als weg werd gebruikt. Na 800 jaar bleek er weinig van de dijk te herkennen en hebben er op initiatief van de gemeentes Woudenberg en Utrechtse Heuvelrug herstelwerkzaamheden plaatsgevonden. De dijk is verhoogd en verdwenen delen zijn gereconstrueerd. Ook is de begroeiing aangepakt zodat deze weer in stijl is met de vroegere dijk.

 

3. Maarsbergseweg 90 Tolhuis

Maarsbergseweg 90 Tolhuis

Omvang bescherming:

De bescherming betreft het tolhuis inclusief de in 1929 aangebouwde erker maar met uitzondering van de aanbouw en het schuurtje aan de achterzijde. 

Stedenbouwkundige omschrijving:

Het voormalige tolhuis is gelegen aan de westzijde van de Maarsbergseweg op de hoek met de Ringelspoel en geheel vrij gelegen. De nokrichting staat iets schuin ten opzichte van de straat.

 Cultuurhistorische omschrijving:

Dit voormalige tolhuis werd in 1851 gebouwd in opdracht van "Commissarissen van den straatweg van Woudenberg naar Darthuizen" als één van de drie tolhuizen aan deze particuliere weg waarvoor in 1847 concessie was verkregen. De tol werd geheven ten behoeve van het onderhoud van de weg. Met name na de aanleg van de spoorlijn Utrecht-Arnhem in 1855 werd veelvuldig van deze weg gebruik gemaakt als verbinding met station Maarsbergen. De tolheffing werd in 1926 afgeschaft. (Het pand aan de Maarsbergseweg 90 is het enige nog in Woudenberg aanwezige tolhuis langs de  oorspronkelijke weg. In Maarn aan de Maarnse Grindweg bevindt zich nog een tweede tolhuis dat hier zeer veel verwantschap mee vertoont.)

De bouwstijl van het tolhuis is neoclassicistisch en duidelijk geïnspireerd op tolhuizen zoals die werden ontworpen door de franse architect C.-N. Ledoux. Het ontwerp heeft ook duidelijke invloeden ondergaan van de landgoedarchitectuur uit deze periode, zoals bijvoorbeeld portierswoningen van J.D. Zocher jr..

Oorspronkelijk was het pand niet gesausd. Het tolhuis is nu in gebruik als woonhuis.

 

4. Maarsbergseweg 67 Dwarsboerderij

Maarsbergseweg 67 Dwarsboerderij

Omvang bescherming:

De bescherming betreft de gehele boerderij uitgezonderd de aanbouw ter rechterzijde.

Stedenbouwkundige omschrijving:

De dwarshuisboerderij ligt aan de oostzijde van de Maarsbergseweg met de nok van het voorhuis evenwijdig aan de weg, daarvan gescheiden door een smalle border met lage tuinmuur en een ventweg. Deel uitmakend van de vrijstaande, veelal agrarische bebouwing aan de Maarsbergseweg en gelegen tegenover het voormalige tolhuis Maarsbergseweg 90.

Cultuurhistorische omschrijving:

Uit 1877 daterende dwarshuisboerderij, genaamd Irene hoeve, met een voor deze bouwperiode typerende bouwmassa, gevelindeling en detaillering in de vorm gepleisterde wenkbrauwen. Het pand heette aanvankelijk "Gerritjes Hoeve", maar toen prinses Irene werd geboren (1939) is het naar haar vernoemd. Het feit dat zowel in voor- als achtergevel het jaartal 1877 is aangebracht en toepassing van dezelfde materialen en detaillering in het pand is toegepast maakt het waarschijnlijk dat we hier met één bouwperiode te maken hebben.

Het bouwtype dwarshuisboerderij deed in deze periode opgang in verband met de vergrote melkproductie en bevatte meestal een grote kaaskelder. Ook het wooncomfort nam toe door de verbreding van het voorhuis.

 

5. Maarsbergseweg 61 Boerderij

Maarsbergseweg 61 Boerderij

Omvang bescherming:

De bescherming betreft het gehele beschreven pand.

Stedenbouwkundige omschrijving:

De boerderij ligt aan de oostzijde van de Maarsebergseweg en is circa een meter boven maaiveld gelegen. De nok van het voorhuis is haaks op de weg gelegen en die van het achterhuis staat evenwijdig aan de weg. De boerderij is van de weg gescheiden door een smalle, ommuurde voortuin en een ventweg en maakt deel uit van de vrijstaande, veelal agrarische bebouwing aan de Maarsbergseweg. 

Cultuurhistorische omschrijving:

Uit vermoedelijk het derde kwart van de negentiende eeuw daterende boerderij van een voor Woudenberg uniek bouwtype. Het voorhuis en achterhuis liggen niet onder één dak maar zijn loodrecht op elkaar geplaatst. Er is hier echter geen sprake van een traditionele dwarshuisboerderij aangezien daarbij de plaatsing van voor- en achterhuis precies andersom is. De bouwstijl van het voorhuis doet sterk aan landgoedarchitectuur uit deze periode denken en draagt zowel elementen van neoclassicisme als chaletstijl in zich.

 

6. Maarsbergseweg Tabaksschuur

Maarsbergseweg Tabaksschuur

Woonhuis met erachter de laatste tabaksschuur van de fam. Donselaar aan de Maarsbergseweg. de tabaksschuur is in 2002 gesloopt. In Woudenberg hebben ongeveer 80 tabaksschuren gestaan.

7. Maarsbergseweg 13 Pastorie Villa

Maarsbergseweg 13 Pastorie Villa

Omvang bescherming:

De bescherming betreft de gehele villa uit 1918. 

Stedenbouwkundige omschrijving:

De villa ligt in de rooilijn, gescheiden van de parallelweg van de Maarsbergseweg door een ondiepe voortuin, van de openbare weg gescheiden middels een muurtje met gemetselde kolommen, die onderling verbonden zijn door een lage gemetselde voetmuur en een buisprofiel. 

Cultuurhistorische omschrijving:

De villa is in 1918 gebouwd als pastorie in opdracht van de Nederlands Hervormde Gemeente. Voor die tijd was het pand Schoolstraat 22-24 als pastorie in gebruik. Het pand is tot op heden (2012) bewoond door een dominee van de NH Gemeente.

 

8. Nieuwoord

Maarsbergseweg 22

Rijksmonument 518701.

Inleiding


Het WOONHUIS van het type villa, bekend als Nieuwoord met aangebouwde STAL en KOETSHUIS, is in de periode 1870 tot 1905 gebouwd. In 1870 bouwde Cornelis van Wieringen de villa. Vervolgens liet zijn weduwe het huis in 1885 aan de noordzijde met een trappenhuis uitbreiden. In 1901 werd Jhr. J.B. de Beaufort, de burgemeester van Woudenberg, de eigenaar van het pand. Hij liet het in 1905 met stijlinvloeden van de chaletstijl uitbreiden. Aan de zuidzijde werd een nieuwe vleugel met een torentje en een entreeportiek gebouwd. Aan de noordzijde werd het oudere portaal vernieuwd. In 1905 werd het pand eigendom van de burgemeester van Leusden, J.K.H. de Beaufort. De villa staat aan de Maasbergseweg, de doorgaande weg van Amersfoort via Woudenberg naar Maarsbergen. Aan de straat bevinden zich twee bepleisterde hekpijlers met uitkragende dekplaten en een bolvormige bekroning. Deze zijn in de jaren 1995-2000 aangebracht.


Omschrijving


Het twee bouwlagen hoge, vrijstaande woonhuis is op een samengestelde plattegrond opgetrokken en heeft een samengestelde, overstekende kap. Het hoofdvolume onder schildkap heeft links en rechts licht risalerende hoekpaviljoens onder respectievelijk een wolfdak en een zadeldak. De topgevels van de risalerende gevels zijn uitgevoerd met schijnvakwerk. Rechts (aan de noordoostzijde) grijpt een twee bouwlagen hoog volume onder schilddak in.

Het huis is bepleisterd en wit geschilderd, met uitzondering van de schijnvakwerkconstructie van de topgevels. De schijnvakwerkindeling verschilt per gevel in detaillering. De daken zijn gedekt met roodbakkende, geglazuurde leipannen. De licht overkragende daken zijn afgewerkt met eenvoudige lijsten. De vensters zijn rechtgesloten of getoogd en voorzien van strekken in schoonmetselwerk. De houten ramen hebben roedenverdeelde bovenlichten, waarin geel structuurglas geplaatst is. Aan de achterzijde van het pand is dit in de jaren 1970 grotendeels verwijderd. Onder de waterslag bevindt zich een uitgemetselde sierrand. De asymmetrische voorgevel (aan de Maarsbergseweg, zuidoostzijde) heeft twee risalerende hoektraveeën met daartussen een tweeassig gevelvlak. In het midden, tussen de begane grond en de verdieping is de naam 'Nieuwoord' aangebracht. Links bevat de gevel een getoogd venster met op de verdieping een rechtgesloten venster. In de afgewolfde topgevel bevindt zich een gekoppeld venster met roedenverdeeld raam. De twee terugliggende assen bevatten in de eerste laag twee vensters onder getrapte strek en daarboven twee rechtgesloten vensters. Het dak wordt ter plaatse van de vensterassen doorbroken door twee driezijdige dakkapellen onder schildkap, gedekt met leien. De dakkapellen bevatten drie vensters met vier- en achtruits ramen en worden bekroond door zinken pirons. De rechter travee is identiek ingedeeld als links, maar uitgevoerd met een puntgevel. De voorgevel van het terugliggende rechter bouwvolume bevat een entree in een uitpandig portiek, een venster op de verdieping en een gekoppeld venster met negenruits ramen vlak onder de goot. Aan de zuidwestzijde bevindt zich in het midden een vierkante toren met achthoekige opbouw en achtzijdige spits. In de achtzijdige torenopbouw bevinden zich rondom tweedelige vensters met vierruitsramen. De linkerzijgevel bevat ter plaatse van de toren een entree met houten paneeldeur en een uitpandig entreeportaal onder driezijdige schildkapje. Daarboven bevindt zich een rechtgesloten venster. De rechterzijgevel bevat per verdieping een venster als in de voorgevel. In de afgewolfde top wordt het ojiefvormige vakwerk onderaan beeindigd met een rand van siermetselwerk. Het dakvlak wordt doorbroken door een houten dakkapel met vier ramen onder plat dak.

Aan de achterzijde (noordwestzijde) bevindt zich een houten serre. Deze tweelaagse serre is uitgevoerd met gesneden en geprofileerde spijlen en goten op klossen. Aan de achterzijde van het pand bevindt zich de aangebouwde stal en het koetshuis, beide uit 1876. Dit geheel is eveneens gepleisterd en heeft, deels gerestaureerde, getoogde deuren. Het koetshuis heeft een geveltop met decoratief houtsnijwerk en decoratieve randen in het gevelvlak.


Waardering


Het woonhuis met stal en koetshuis is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een villa uit het einde van de negentiende en begin twintigste eeuw met stijlinvloeden van de chaletstijl. De villa heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de beeldbepalende ligging aan de Maarsbergseweg.

9. Raadhuis

Parklaan 1

Rijksmonument 518703.

Inleiding

Het RAADHUIS met bodewoning is in 1936 in de stijl van het Traditionalisme in opdracht van de gemeente Woudenberg gebouwd. De keuze voor het bouwterrein viel op het in 1932 aan de gemeente geschonken De Beaufortpark van de Naamloze Vennootschap Woudenbergsche Exploitatie Maatschappij laanzicht, kortweg N.V. Laanzicht. De bouw van het raadhuis met bodewoning op de plaats van het afgebroken landhuis Laanzicht geschiedde onder leiding van architect H.A. Pothoven te Amersfoort, in samenwerking met aannemer A. van Lunteren. Pothoven liet zich in het 'Oudhollandse' ontwerp inspireren door de late Neo-Renaissance en volgde daarmee de wens van de gemeente.

Het pand is aan de voorzijde (noordwestzijde) gelegen aan de doorgaande Maarsbergseweg en aan de achterzijde gelegen aan een bescheiden stadspark, het De Beaufortpark. Het langgerekte, noordwest-zuidoost georiënteerde park heeft een lange, licht slingerende vijver, grastaluds, gazons en solitair geplaatste bomen.

In 1985 heeft aan de parkzijde (zuidoostzijde) een grootscheepse uitbreiding plaatsgevonden onder leiding van architect J. de Jong, geheel in detaillering en materiaalgebruik overeenkomstig de bestaande bouw. In de achtergevel van het hoofdvolume is bij deze verbouwing de getoogde inrijdeur van de - reeds in 1957 verhuisde - brandweer dichtgezet en vervangen door twee vensters. De kopse gevel van de voormalige bodewoning is voorzien van een ingang met tochtportaal.


Omschrijving

Het raadhuis bestaat uit twee bouwlagen met samengestelde kap en is opgetrokken vanuit een samengestelde plattegrond. De opbouw van de hoofdmassa doet zich aan de voorzijde voor als een soutterain met bel étage. De rechthoekige hoofdmassa heeft een schilddak evenwijdig aan de Maarsbergseweg. Links van de entreepartij (aan de noordoostzijde) springt de voorgevel over de breedte van één vensteras terug en is de kap lager opgetrokken. Rechts van de entreepartij bevindt zich een ter plaatse van de gevel driezijdig uitgebouwde achthoekige toren. Dwars op het hoofdvolume is aan de achterzijde (zuidoostzijde) een nevenvolume met zadeldak gebouwd. Dit nevenvolume wordt haaks doorsneden door een zadeldak met op de kopse zijden trapgevels, waarin zich aan de zuidwestzijde de achteringang bevindt.

Het pand is in schoonmetselwerk in Noors verband opgetrokken. De schilddaken zijn gedekt met roodbakkende, donker blauw verglaasde Romaanse pannen. De dakschilden zijn afgesloten met bakgoten op klossen, voorzien van houten daklijsten. De driezijdige schilddaken van de dakkapellen zijn gedekt met leipannen. De dakkapellen bevatten dubbele en enkele houten ramen met glas-in-lood. De trapgevels zijn gedekt met kunststenen dekplaten. De drie op de nok geplaatste gemetselde schoorstenen zijn verrijkt met siersmeedwerk. De rechtgesloten vensters in de eerste bouwlaag hebben gekoppelde houten kozijnen, ramen met glas-in-lood en luiken. De rechtgesloten vensters in de tweede bouwlaag bevatten kruiskozijnen met houten vaste bovenlichten met ongekleurd glas-in-lood en onder stalen draairamen en houten luiken. De voorgevel (noordwestzijde) bevat links drie vensterassen met in de eerste laag twee gekoppelde vensters en daarboven drie kruisvensters. Op het dak bevindt zich een dakkapel met gekoppeld venster. De middenrisaliet bevat de entreepartij, bestaande uit een tweezijdig bordes en een inpandige, getoogde entree. Het gemetselde bordes heeft een kunststenen trap met convexe treden. In de met kunststenen dekplaten afgesloten borstwering bevindt zich een gedenksteen. Deze steen vermeldt de tekst: "Op 24 juli 1936 werd deze gedenksteen/ geplaatst door burgemeester/ PAG Baron van Heeckeren van Brandsenburg. De kunststenen, korfboogvormige entree bevat een dubbele strokendeur met ruitjes en roosters. Daarboven bevindt zich een gevelsteen met het wapen van Woudenberg. In de trapgevel bevindt zich een ovaal venster met glas-in-lood. Aan weerszijden van de entree bevindt zich een kloostervenster. In de drie zijden van de toren bevindt zich smalle galmgaten met daarboven een uitgemetseld fries. Boven het fries bevindt zich het uurwerk. De met koper bekleedde achtzijdige opbouw heeft kleine dakhuisjes, een uivormige bekroning en een smeedijzeren windvaan. Rechts van de toren bevat de gevel in iedere laag twee vensters. Op het dak bevindt zich een dakkapel met een enkel raam.

De twee-assige noordoostgevel heeft in de eerste bouwlaag gekoppelde vensters en in de tweede kruisvensters. De achtergevel bevat links van het dwarsvolume vier gekoppelde vensters en in de tweede bouwlaag drie vensters. Tegen het dwarsvolume aan bevindt zich entree met enkele deur. Op het dak bevindt zich één dakkapel. Ter plaatse van het nevenvolume is de gevel als trapgevel boven de dakvoet uitgemetseld. Hierin bevindt zich een klein enkel venster en een hoog zesdelig trapvenster met gekleurd glas-in-lood. De achtergevel bevat rechts van het dwarsvolume in de eerste bouwlaag drie vensters. Overigens is deze gevel blind.

De drie-assige zuidwestgevel heeft in de eerste bouwlaag een gekoppeld venster met roeden verdeelde ramen en luiken. Links daarvan hangt het houten mededelingenbord. Op de verdieping bevinden zich drie kruisvensters. Het dakvlak wordt doorbroken door een dakkapel met twee ramen.

De zuidwestgevel van het dwarsvolume bevat links een gekoppeld venster en een getoogde deur. In de trapgevel bevindt zich een korfboogvormige entree met kunststenen neggeblokken en dubbele houten strokendeur. Daarboven bevindt zich een gevelsteen met het wapen van Woudenberg en een kruisvenster. Tegen de zuidoostgevel is de niet bij de bescherming betrokken nieuwbouw gebouwd. De noordoostgevel heeft een trapgevel en topvenster als de zuidwestgevel. Op de begane grond bevindt zich één kruisvenster. Rechts daarvan bevindt zich een gekoppeld venster en een deur.

Het interieur heeft de interne indeling en detaillering grotendeels behouden. De politiepost met twee arrestantenlokalen in het soutterain is sinds 1969 in gebruik als werkruimte. Het interieur kenmerkt zich door het materiaalgebruik, namelijk togen met strekken in schoonmetselwerk, zwarte, glansgeglazuurde lambrizeringstegels, idem grestegels voor de venstersbanken, trap- en zijlichten met glas-in-lood, natuurstenen lambrizering, kunststenen bordestrap. In de raadzaal bevindt zich een gemetselde schoorsteen met kunststenen kraagstenen en houten schouwbalk. De haard heeft mangaankleurige tegels en een dito tableau en een klinker vloerplaat. Op de kopse zijde van de raadzaal (entreezijde) bevindt zich een driedelige arcadeboog met kunststenen zuilen en korfbogen in schoonmetselwerk met kunststenen sluitstenen. De hoofdentree is uitgevoerd met een tochtportaal.

In de traptoren bevindt zich een door de burgemeester P.A.G. Baron van Heeckeren van Brandsenburg geschonken uurwerk. Het uurwerk is gefabriceerd door de Nederlandsche Fabriek van torenuurwerken B. Eysbouts te Asten, nummer 1212 anno 1936.


Waardering

Het raadhuis met bodewoning uit 1936 van architect H.A. Pothoven is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als in- en uitwendig gaaf bewaard voorbeeld van een raadhuis in de stijl van het Traditionalisme.

Het raadhuis is van stedenbouwkundige waarde vanwege de beeldbepalende ligging aan de Maarsbergseweg en de relatie met het zuidoostelijk gelegen De Beaufortpark.

10. Oudheidkamer

Oudheidkamer

In de Oudheidkamer kunt u veel informatie vinden over de geschiedenis van Woudenberg en zijn inwoners.

Er zijn vaste tentoonstellingen (zoals: "Reis door de tijd", de schoolklas en de woonkamer) en wisseltentoonstellingen waar u informatie krijgt over bijvoorbeeld de tabaksteelt of de invloed van de kerk in Woudenberg.

Ook heeft de Oudheidkamer een onderzoekskamer waar u vele naslagwerken vindt (open op maandag van 13.30 - 16.00).

De Oudheidkamer van Woudenberg wordt beheerd door de Stichting Oud Woudenberg (www.oudwoudenberg.nl ).

Sinds maart 2012 is de Oudheidkamer gevestigd in het Cultuurhuis, Dorpsstraat 40 te Woudenberg.
In het Cultuurhuis vindt u ook de bibliotheek, de VVV en de Stichting Kunst en Cultuur.

De openingstijden van de Oudheidkamer zijn:
maandag    13.30 - 16.00
dinsdag      10.00 - 12.30
woensdag   13.30 - 16.00
vrijdag       18.30 - 20.30

Open deze route binnen Woudenberg op de Kaart